Takım
Takım
Takım (İngilizce: order), biyolojik sınıflandırmada bir veya daha fazla familyayı kapsayabilen temel taksonomik düzeylerden biridir. Genel taksonomik hiyerarşide sınıf düzeyinin altında ve familya düzeyinin üzerinde bulunur. Bakteriyel sistematikte takım düzeyi, daha geniş sınıf grupları içerisindeki ilişkili bakteriyel soyların düzenlenmesine yardımcı olur.
1. Takım Kavramı
Takım, biyolojik sınıflandırmada genellikle bir veya daha fazla familyayı kapsayan taksonomik düzeydir. Organizmaların geniş sınıf gruplarından daha ayrıntılı gruplara ayrılmasını sağlar.
Taksonomik hiyerarşide takım, sınıf ile familya arasında bulunur. Bu konumu nedeniyle bir sınıf içerisindeki farklı evrimsel soyların daha ayrıntılı biçimde düzenlenmesinde önemli bir basamak oluşturur.
Bakteriyel sistematikte takım düzeyindeki grupların tanımlanması yalnızca hücre şekli, metabolizma veya diğer fenotipik özelliklere dayanmaz. Moleküler filogenetik ve genomik veriler, modern sınıflandırmanın önemli bileşenleri arasındadır.
2. Taksonomik Hiyerarşide Takım
Biyolojik sınıflandırma organizmaları geniş gruplardan daha özgül gruplara doğru düzenleyen hiyerarşik bir sistemdir. Takım bu sistem içerisinde sınıfın altında ve familyanın üzerinde bulunur.
Bir sınıf birden fazla takım içerebilir ve her takım da bir veya daha fazla familyayı kapsayabilir. Hiyerarşide aşağı doğru ilerledikçe taksonomik gruplar daha özgül hale gelir.
3. Bakteriyel Taksonomide Takım
Bakteriyel sınıflar çok sayıda farklı evrimsel soy içerebilir. Takım düzeyi, bu geniş gruplar içerisindeki daha yakın ilişkili bakteriyel soyların sistematik biçimde düzenlenmesini sağlar.
Aynı takım içerisinde bulunan bakteriler ortak filogenetik özellikler paylaşabilir. Bununla birlikte morfoloji, metabolizma, ekoloji, konak ilişkileri ve patojenite gibi biyolojik özellikler bakımından önemli farklılıklar gösterebilirler.
Dolayısıyla bir bakterinin belirli bir takım içerisinde yer alması, o takımın bütün üyelerinin aynı fenotipik veya klinik özelliklere sahip olduğu anlamına gelmez.
4. Bakteriyel Takımlar Nasıl Belirlenir?
Bakterilerin sınıflandırılmasında kullanılan yöntemler mikrobiyoloji tarihi boyunca önemli ölçüde değişmiştir. Geleneksel yaklaşımlarda hücre morfolojisi, Gram boyanma özellikleri, spor oluşturma, hareket, metabolizma ve çeşitli biyokimyasal özellikler önemli ölçütler arasında bulunmuştur.
Bu özellikler günümüzde bakterilerin tanımlanması ve karakterizasyonunda hâlâ önemlidir. Ancak fenotipik benzerlikler organizmaların evrimsel akrabalığını tek başına her zaman doğru biçimde göstermez.
Moleküler biyolojinin gelişmesiyle ribozomal RNA dizilerinin, korunmuş genlerin ve daha sonra bütün genomların karşılaştırılması bakteriyel sistematiğin temel araçları arasına girmiştir.
Modern sınıflandırmalarda takım düzeyindeki gruplar değerlendirilirken filogenetik ilişkiler, genomik özellikler ve gerektiğinde fenotipik veriler birlikte ele alınabilir.
5. Moleküler ve Genomik Yaklaşımlar
16S rRNA geni, bakteriler arasındaki filogenetik ilişkilerin araştırılmasında uzun yıllardır kullanılan önemli moleküler belirteçlerden biridir. Bu yaklaşım bakterilerin moleküler düzeyde karşılaştırılmasına önemli katkı sağlamıştır.
Bununla birlikte modern bakteriyel sistematik giderek daha fazla genom ölçekli verilere dayanmaktadır. Çok sayıda korunmuş genin ve bütün genom dizilerinin karşılaştırılması, bakteriyel soyların evrimsel ilişkilerinin daha ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini sağlar.
Yeni genomların analiz edilmesi sonucunda daha önce tek bir grup olarak değerlendirilen bazı bakteriyel soyların yeniden sınıflandırılması mümkün olabilir. Bu nedenle bakteriyel taksonomi sabit değil, bilimsel veriler geliştikçe güncellenen dinamik bir alandır.
6. Bakteriyel Takım Örnekleri
Bacteria domaini içerisinde çok sayıda bakteriyel takım bulunmaktadır. Bunların bazıları klinik mikrobiyoloji, çevre mikrobiyolojisi, gıda mikrobiyolojisi ve biyoteknoloji açısından özellikle önemlidir.
Enterobacterales
Gammaproteobacteria içerisinde yer alan önemli bir bakteriyel takımdır. Enterobacteriaceae başta olmak üzere çeşitli familyaları kapsar ve tıbbi açıdan önemli çok sayıda bakteri bu takım içerisinde yer alır.
Enterobacterales →Pseudomonadales
Gammaproteobacteria içerisinde yer alan bakteriyel takımlardan biridir. Çevresel ve klinik açıdan önemli çeşitli bakteriyel soyları kapsar.
Vibrionales
Gammaproteobacteria içerisinde bulunan önemli takımlardan biridir. Deniz ve sucul ortamlarla ilişkili çok sayıda bakterinin yanı sıra tıbbi açıdan önemli türleri de kapsar.
Lactobacillales
Bacilli sınıfı içerisinde bulunan önemli bakteriyel takımlardan biridir. Laktik asit bakterilerinin önemli bir bölümü bu grup içerisinde değerlendirilir.
Bacillales
Bacilli sınıfı içerisinde yer alan önemli bir takımdır. Spor oluşturan ve oluşturmayan çeşitli bakteriyel grupları kapsar.
Mycobacteriales
Actinomycetota içerisindeki önemli bakteriyel takımlardan biridir. Mycobacterium gibi tıbbi açıdan son derece önemli bakteriyel cinsleri içeren soyları kapsar.
7. Enterobacterales: Bir Takım Örneği
Enterobacterales, Gammaproteobacteria sınıfı içerisinde yer alan ve bakteriyoloji açısından oldukça önemli bir takımdır.
Bu takım, farklı ekolojik ortamlarda ve canlılarla ilişkili olarak bulunabilen çok sayıda bakteriyel soyu kapsar. Enterobacterales içerisinde insan ve hayvan mikrobiyotasıyla ilişkili bakterilerin yanı sıra klinik açıdan önemli mikroorganizmalar da bulunmaktadır.
Escherichia coli‘nin üzerinde çalıştığımız taksonomik zincirinde Enterobacterales organizmanın takım düzeyindeki konumunu gösterir.
8. Takım Adlarının Kullanımı
Bakteriyel takım adları bilimsel sınıflandırmada belirli taksonomik grupları ifade eder. Prokaryotik nomenklatürde takım düzeyindeki adlandırmalar belirli kurallar çerçevesinde düzenlenir.
Takım adlarında -ales son eki yaygın olarak kullanılır. Örneğin Enterobacterales adı takım düzeyindeki bir taksonu ifade ederken, bu takımın içerisinde birden fazla familya bulunabilir.
Bakteriyel sistematikte yeni filogenetik ve genomik bulgular ortaya çıktıkça bazı taksonların kapsamı ve sistematik konumu yeniden değerlendirilebilir. Bu nedenle güncel bilimsel kaynakların kullanılması önemlidir.
9. Escherichia coli Taksonomisinde Takım
Takım düzeyinin taksonomik hiyerarşideki yerini Escherichia coli üzerinden açık biçimde görebiliriz.
| Taksonomik düzey | Takson |
|---|---|
| Domain | Bacteria |
| Filum | Pseudomonadota |
| Sınıf | Gammaproteobacteria |
| Takım | Enterobacterales |
| Familya | Enterobacteriaceae |
| Cins | Escherichia |
| Tür | Escherichia coli |
Bu zincirde Enterobacterales, Escherichia coli‘nin Gammaproteobacteria sınıfı içerisindeki takım düzeyindeki taksonomik konumunu göstermektedir.
10. Bilimsel Kaynaklar
- International Code of Nomenclature of Prokaryotes (ICNP). Prokaryotik organizmaların bilimsel adlandırılması ve taksonomik nomenklatürüne ilişkin uluslararası kurallar.
- List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN). Prokaryotik taksonların nomenklatür durumu ve güncel adlandırmalarının değerlendirilmesinde kullanılan temel kaynaklardan biridir.
- Bergey’s Manual of Systematics of Archaea and Bacteria. Bakteri ve arkelerin sistematiği, sınıflandırılması, filogenisi ve biyolojik özellikleri için temel başvuru kaynaklarından biridir.
- Adeolu M, Alnajar S, Naushad S, Gupta RS. Genome-based phylogeny and taxonomy of the ‘Enterobacteriales’: proposal for Enterobacterales ord. nov. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology. 2016;66:5575–5599.
- Parks DH, Chuvochina M, Waite DW, et al. A standardized bacterial taxonomy based on genome phylogeny substantially revises the tree of life. Nature Biotechnology. 2018;36:996–1004.
Taksonomik Düzeylerde Devam Edin
Konu: Taksonomik Düzeyler
Düzey: Takım
Son güncelleme: Temmuz 2026